علامت‌های عرضی

علامت‌های عرضی (Accidentals)، نمادهایی هستند که ارتفاع صوتی یک نت را تغییر می‌دهند:

• دیز (Sharps): علامت دیز (♯)، ارتفاع نت را به میزان یک نیم‌پرده (Half step) افزایش می‌دهد؛ یعنی نتِ بعدیِ زیرتر بر روی صفحه‌کلید (ساز). این نت می‌تواند یک کلاویه‌ی سفید یا سیاه باشد.

• بمل (Flats): علامت بمل (♭)، ارتفاع نت را به میزان یک نیم‌پرده کاهش می‌دهد؛ یعنی نتِ بعدیِ بم‌تر بر روی صفحه‌کلید. این نت نیز می‌تواند یک کلاویه‌ی سفید یا سیاه باشد.

نکته: هر نت بملی، نت دیزی دارد (یا برعکس)؛ برای مثال دو دیز، همان ر بمل است.

• بکار (Natural): علامت بکار (♮) نشان می‌دهد که نت نه دیز است و نه بمل (حالت طبیعی). در نت‌نویسی، ظاهر شدن علامت بکار، اثر دیز یا بملِ اعمال‌شده بر روی یک نت در گذشته را خنثی می‌کند.

• دوبل دیز (𝄪): علامت دوبل دیز (𝄪)، ارتفاع نت را به میزان یک پرده افزایش می‌دهد؛ یعنی دو نتِ بعدیِ زیرتر بر روی صفحه‌کلید. این نت نیز می‌تواند یک کلاویه‌ی سفید یا سیاه باشد.

به عنوان مثال اگر از نت دو، یک پرده ارتفاع نت را افزایش دهیم، به نت ر می رسیم که همان دو دوبل دیز است.

• دوبل بمل (𝄫): علامت دوبل بمل (𝄫)، ارتفاع نت را به میزان یک پرده کاهش می‌دهد؛ یعنی دو نتِ بعدیِ بم تر بر روی صفحه‌کلید. این نت نیز می‌تواند یک کلاویه‌ی سفید یا سیاه باشد.

به عنوان مثال اگر از نت ر، یک پرده ارتفاع نت را کاهش دهیم، به نت دو می رسیم که همان ر دوبل ر است.

قواعد علامت‌های عرضی

هنگامی که یک علامت عرضی در یک میزان ظاهر می‌شود، اعتبار آن تا پایان همان میزان باقی می‌ماند، اما با عبور از خط میزان (Bar line)، تأثیر آن خودبه‌خود خنثی می‌گردد. برای نمونه، در مثال زیر، تمام نت‌های «می» در میزان اول به دلیل وجود علامت بمل، «می بمل» اجرا می‌شوند؛ اما در میزان دوم، نت «می» به صورت طبیعی (می بکار) اجرا می‌شود و نیازی به درج مجدد علامت بکار نیست.

علائم سرکلید (Key Signatures)

«علائم سرکلید» که در ابتدای یک قطعه‌ی موسیقی قرار می‌گیرند، روشی برای نشان دادن این موضوع هستند که برخی «علامت‌های عرضی» در طول کلِ قطعه به‌صورت ثابت استفاده می‌شوند. به این ترتیب، دیگر لازم نیست هر بار که یک نت تکرار می‌شود، برای آن علامت عرضی به‌طور جداگانه نوشته شود.

برای مثال، اگر گامِ دو ماژور (درباره گام ها کامل و جامع توضیح خواهیم داد)، داشته باشیم، یعنی تمام نت‌های سی (B)، لا (A) و می (E) در طول قطعه بمل اجرا خواهند شد. اما اگر در جایی بخواهیم می بکار (E natural) داشته باشیم، باید از علامت بکار (Natural) استفاده کنیم (همان‌طور که در میزان ۲ در ادامه نشان داده شده است).

ترتیب نوشتن علامت‌های دیز در علائم گام

علامت‌های دیز در علائم گام، به‌ترتیب از چپ به راست نوشته می‌شوند:

#F# ، C# ، G# ، D# ، A# ، E# ، B

در اینجا، نحوه‌ی قرارگیری (جاگذاری) این دیزها روی حامل نیز باید دقیقاً مدنظر قرار بگیرد.

ترتیب نوشتن علامت‌های بمل در علائم گام

علامت‌های بمل در علائم گام نیز به‌ترتیب از چپ به راست نوشته می‌شوند:

Bb ، Eb ، Ab ، Db ، Gb ، Cb ، Fb

مانند حالت دیز، محل قرارگیری این بمل‌ها روی حامل اهمیت دارد.

نکته: اگر کمی دقت نمایید متوجه خواهید شد که ترتیب نت های سرکلید گام بمل ها برعکس نت های سرکلید گام دیز ها هستند.