انواع میزان نما

همان طور که گفته شد (برای مطالب قبلی کلیک نمایید)، میزان‌نما (Time Signature) در موسیقی، یکی از علائم مهم خطوط حامل است که ساختار ریتمیک یک قطعه را مشخص می‌کند. این علامت از دو عدد تشکیل شده است: عدد بالایی، تعداد ضرب‌ها در هر میزان نشان می‌دهد و عدد پایینی، ارزش زمانی هر ضرب را تعیین می‌کند بعنوان مثال اگر عدد «4» در مخرج قرار گیرد، ارزش هر ضرب معادل یک نت سیاه (Quarter note) خواهد بود. اگر عدد «2» باشد، هر ضرب ارزشی معادل یک نت سفید (Half note) دارد و چنانچه عدد «8» در مخرج باشد، هر ضرب برابر با یک نت چنگ (Eighth note) محسوب می‌شود. میزان‌نماها به طور کلی به سه دسته اصلی تقسیم می‌شوند: ساده (Simple)، ترکیبی (Compound)، و لنگ (Irregular/Asymmetrical).

۱. میزان‌نمای ساده (Simple Time Signatures)

در میزان‌نماهای ساده، عدد بالایی این میزان‌نماها معمولاً ۲، ۳، یا ۴ است.

• میزان‌نمای ساده ۲/۴ (Two-Four): دو ضرب در هر میزان، که هر ضرب ارزش یک نت سیاه (Quarter Note) را دارد. این میزان‌نما حس حرکتی دو ضربی و قوی-ضعیف (Strong-Weak) دارد.

• میزان‌نمای ساده ۳/۴ (Three-Four): سه ضرب در هر میزان، که هر ضرب ارزش یک نت سیاه را دارد. این میزان‌نما حس والس‌گونه و ریتم قوی-ضعیف-ضعیف (Strong-Weak-Weak) دارد.

• میزان‌نمای ساده ۴/۴ (Four-Four): چهار ضرب در هر میزان، که هر ضرب ارزش یک نت سیاه را دارد. این میزان‌نما رایج‌ترین میزان‌نماست و حس حرکتی قوی-ضعیف-نسبتاً قوی-ضعیف (Strong-Weak-Fairly Strong-Weak) دارد.

نکته کلیدی میزان‌نمای ساده: هر ضرب به دو قسمت کوچکتر تقسیم می‌شود.

۲. میزان‌نمای ترکیبی (Compound Time Signatures)

در میزان‌نماهای ترکیبی، عدد بالایی این میزان‌نماها معمولاً مضربی از ۳ است (مانند ۶، ۹، ۱۲). در این میزان‌نماها، معمولاً ضرب اصلی به جای نت سیاه، بر اساس نت چنگ (Eighth Note) تعریف می‌شود که به صورت نقطه‌دار (Dotted) است.

• میزان‌نمای ترکیبی ۶/۸ (Six-Eight): این میزان‌نما دو ضرب اصلی دارد، اما هر ضرب به سه نت چنگ تقسیم می‌شود. ارزش هر ضرب اصلی معادل یک نت سیاه نقطه‌دار (Dotted Quarter Note) است. ریتم آن به صورت دو ضربی حس می‌شود: ضرب اول قوی و ضرب دوم ضعیف است (Strong-Weak).

ساختار: (چنگ چنگ چنگ) + (چنگ چنگ چنگ) = ضرب اول (قوی) + ضرب دوم (ضعیف)

تفاوت با ۳/۴: در ۳/۴ سه ضرب داریم که هر ضرب سیاه است (جمعاً معادل ۶ چنگ). در ۶/۸ دو ضرب داریم که هر ضرب سیاه نقطه‌دار است (یعنی معادل سه چنگ)، پس جمعاً باز هم ۶ چنگ داریم، اما حس ریتم کاملاً متفاوت است. ۳/۴ حس ۳ ضربی و ۶/۸ حس ۲ ضربی دارد.

• میزان‌نمای ترکیبی ۹/۸ (Nine-Eight): سه ضرب در هر میزان، که هر ضرب ارزش یک نت سیاه نقطه‌دار را دارد (یعنی هر ضرب معادل سه نت چنگ است). ریتم آن به صورت سه ضربی حس می‌شود.

ساختار: (چنگ چنگ چنگ) + (چنگ چنگ چنگ) + (چنگ چنگ چنگ) = ضرب اول (قوی) + ضرب دوم (ضعیف) + ضرب سوم (نسبتاً ضعیف)

• میزان‌نمای ترکیبی ۱۲/۸ (Twelve-Eight): چهار ضرب در هر میزان، که هر ضرب ارزش یک نت سیاه نقطه‌دار را دارد. ریتم آن به صورت چهار ضربی حس می‌شود.

ساختار: (چنگ چنگ چنگ) + (چنگ چنگ چنگ) + (چنگ چنگ چنگ) + (چنگ چنگ چنگ) = ضرب اول (قوی) + ضرب دوم (ضعیف) + ضرب سوم (نسبتاً قوی) + ضرب چهارم (ضعیف)

نکته کلیدی میزان‌نمای ترکیبی: هر ضرب به سه قسمت کوچکتر تقسیم می‌شود و معمولاً ضرب اصلی به صورت نقطه‌دار (Dotted) محاسبه می‌شود.

۳. میزان‌نمای لنگ (Irregular / Asymmetrical / Complex Time Signatures)

میزان‌نماهای لنگ، میزان‌نماهایی هستند که تعداد ضرب‌ها یا نحوه تقسیم‌بندی ضرب‌ها در آن‌ها غیرمعمول است و از الگوهای منظم ۲ یا ۳ پیروی نمی‌کنند. این میزان‌نماها معمولاً از ترکیب میزان‌نماهای ساده و ترکیبی ساخته می‌شوند.

• مثال‌هایی از میزان‌نمای لنگ:
• ۵/۴: می‌تواند به صورت (۳+۲)/۴ یا (۲+۳)/۴ تقسیم شود. یعنی یا سه ضرب سیاه و سپس دو ضرب سیاه، یا دو ضرب سیاه و سپس سه ضرب سیاه.

تقسیم (۳+۲):

تقسیم (۲+۳):

• ۷/۸: می‌تواند به صورت (۲+۲+۳)/۸، (۳+۲+۲)/۸، (۲+۳+۲)/۸ تقسیم شود. این میزان‌نماها حس نامنظم و غیرقابل پیش‌بینی ایجاد می‌کنند.

تقسیم (۲+۲+۳):

تقسیم (۲+۳+۲):

تقسیم (۳+۲+۲):

• ۵/۸: می‌تواند به صورت (۲+۳)/۸ یا (۳+۲)/۸ تقسیم شود.

تقسیم (۲+۳):

تقسیم (۳+۲):

نکته کلیدی میزان‌نمای لنگ: الگوهای ضربی نامنظم و غیرقابل پیش‌بینی دارند و غالباً ترکیبی از تقسیمات دوتایی و سه‌تایی هستند.

گاهی در طول اجرای یک قطعه‌ی موسیقی، متر و کسر میزان تغییر می‌کند. در چنین مواردی، معمولاً واحدی که ارزش ضرب را تعیین می‌کند (عدد مخرج) ثابت باقی می‌ماند، اما تعداد ضرب‌های موجود در هر میزان (عدد صورت) دچار تغییر می‌شود.

میزان های ناقص (pickup or anacrusis measure)

گاهی ممکن است یک قطعه با یک میزان کامل شروع نشود و قبل از اولین ضرب قوی، چند نت کوتاه بیاید.

فرض کنید میزان نما 4/4 است. در حالت عادی هر میزان باید چهار ضرب داشته باشد:

|  4  3  2  1  |

اما اگر قطعه با فقط یک یا دو یا سه ضرب شروع شود، آن میزان اول، ناقص است.

به مثال های زیر دقت کنید:

• میزان ناقص یک ضربی:

|  4  3  2  1  |  4  3  2  1  |  4  |

• میزان ناقص دو ضربی:

|  4  3  2  1  |  4  3  2  1  |  4  3  |

• میزان ناقص سه ضربی:

|  4  3  2  1  |  4  3  2  1  |  4  3  2  |

نکتهء قابل توجه: هنگامی که قطعه با میزان ناقص شروع می شود، معمولا آخرین میزان قطعه نیز ناقص است تا مجموع آن دو برابر یک میزان کامل شود.

به مثال های زیر دقت کنید:

• شروع قطعه:

|  🎵 |

پایان قطعه:

|  🎵  🎵  🎵  |

4 ضرب = سه ضرب + یک ضرب

• شروع قطعه:

|  🎵  🎵 |

پایان قطعه:

|🎵  🎵  |

4 ضرب = دو ضرب + دو ضرب

• شروع قطعه:

|  🎵  🎵  🎵  |

پایان قطعه:

|  🎵 |

4 ضرب = یک ضرب + سه ضرب