خطوط حامل کلید سل

حامل موسیقی (Musical Staff)

دیکتهء موسیقی بر روی حامل نوشته می شود. حامل پنج خط موازی دارد که چهار فاصله بین آنها قرار دارد. این خطوط و فاصلهء بین خطوط، هرکدام نشان دهنده اعداد از یک تا پنج (برای خطوط) و یک تا چهار (برای فاصله بین خطوط) هستند که از پایین به بالا شمرده می شوند. سرکلید اولین نشانه ای است که بر روی حامل نوشته می شود.

نگارش نت نویسی موسیقی برروی خطوط حامل نوشته می شوند.*۱

– پی نوشت ۱: گاهی تنها شکل نت ها را برای وزن خوانی روی یک خط یا بدون خط می نویسند و ارزش زمانی آنان را با کلماتی مانند ما، با، لا، … و بدون در نظر گرفتن ارتفاع صدای مشخص می خوانند مانند وزن خوانی از علی اکبر شکارچی، وزن خوانی واژگانی از ارشد تهماسبی.

کلید پرکاشن که در تصویر پایین نوشته شده (percussion clef) نوعی کلید یا نشانه برای ساز های ضربی است ارتفاع صوت مشخص ندارند.

کلید سُل

علامت کلید در ابتدای حامل قرار می‌گیرد تا ارتفاع صوتیِ یک خط یا فضای مشخص از حامل را نشان دهد.

رایج‌ترین کلیدها، کلید سُل (G clef) و کلید فا (F clef) هستند.

کلید سُل که به آن کلید تریبل*1 هم گفته می‌شود، نشان می‌دهد که خط دوم حامل، نت سُل (G) است.

– پی نوشت ۱: در موسیقی، تریبل (Treble) به بازهء صوتی زیر یا زیرصدا اشاره دارد؛ یعنی نت هایی که فرکانس بالاتر و صدای روشن تر دارند. سازهایی از جمله ویولن، فلوت، کلارینت، هارپ (خطوط بالایی)، ترومپت، ساکسوفون سوپرانو و آلتو، پیانو (دست راست).

– پی نوشت ۱: گیتار با اینکه ساز میانی است، نت نویسی اش با کلید سل است.

توجه کنید که حلقه‌ی پایینی این علامت، خط سُل را روی حامل در بر می‌گیرد.

خواندن نت‌ها در کلید سُل

نام نت‌ها با حروف (لا) A , (سی) B , (دو) C , (ر) D , (می) E , (فا) F , (سل) G مشخص می‌شود.

وقتی به G می‌رسیم، دوباره از A شروع می‌کنیم.*۲

– پی نوشت ۲: وقتی از یک نت به همان نام نت در زیرتر یا بَم‌تر می‌رویم، به آن فاصله اکتاو می‌گویند.

در کلید سُل، نت‌ها از G به سمت بالا به این ترتیب هستند:

G, A, B, C, D, E, F, G

سل، فا، می، ر، دو، سی، لا، سل

و نت‌ها از G به سمت پایین به این صورت‌اند:

F, E, D

ر، می، فا

گستره‌ی نت‌ها را می‌توان با استفاده از خطوط اضافه (Ledger Lines) گسترش داد.

از پایین به بالا:

G, A, B, C

دو، سی، لا، سل

و در جهت نزولی:

D, C, B, A

لا، سی، دو، ر

نگارش ارتفاع نت‌ها (Pitch Notation)

نت‌ها بر اساس میزان ارتفاع صوتی‌شان (Pitch) بر روی خطوط و یا میان فضاهای حامل قرار می‌گیرند. «ارتفاع صوتی» به زیر یا بم بودن یک نت اشاره دارد؛ بدین معنا که هرچه نت بر روی حامل در جایگاه بالاتری قرار گیرد، صدای آن زیرتر (High Pitch) و هرچه در جایگاه پایین‌تری باشد، صدای آن بم‌تر (Low Pitch) است. در مثال زیر، بالاترین و پایین‌ترین نت‌های قرار گرفته بر روی حامل مشخص شده‌اند.

خطوط تکمیلی (Ledger Lines)

در مواردی که نت‌ها بسیار زیر یا بسیار بم باشند، می‌توان با استفاده از «خطوط تکمیلی» محدوده‌ی حامل را گسترش داد. این خطوط برای نت‌هایی به کار می‌روند که خارج از دامنه‌ی پنج خط حامل اصلی قرار دارند.

جهت دسته‌ی نت‌ها

جهت دسته‌ی نت‌ها در کلید سُل به محل قرارگیری نت روی حامل بستگی دارد.

• نت‌هایی که روی خط وسط یا بالاتر از آن قرار می‌گیرند (نت B) با دسته رو به پایین نوشته می‌شوند.
• نت‌هایی که روی خط وسط یا پایین‌تر از آن قرار می‌گیرند، با دسته رو به بالا نوشته می‌شوند.

توجه داشته باشید که اگر دسته‌ی نت رو به بالا باشد، به سمت راست سرِ نت وصل می‌شود؛

و اگر رو به پایین باشد، به سمت چپ سرِ نت متصل می‌شود.