پیشگامان گیتار کلاسیک قرن نوزدهم؛ سور و آگوادو

پیشگامان گیتار کلاسیک در قرن نوزدهم 

با فرناندو سور و دیونیسیو آگوادو، دو چهره تأثیرگذار تاریخ گیتار کلاسیک آشنا شوید؛ بررسی نقش آن‌ها در توسعه تکنیک، آموزش و تبدیل گیتار به سازی مستقل در موسیقی کلاسیک

قرن نوزدهم یکی از مهم‌ترین دوره‌ها در تاریخ گیتار بود؛ دوره‌ای که این ساز از یک همراه ساده برای آواز و رقص، به سازی مستقل با جایگاهی جدی در موسیقی کلاسیک تبدیل شد. در این مسیر، چند نوازنده و آهنگساز برجسته نقش تعیین‌کننده‌ای داشتند؛ هنرمندانی که با توسعه تکنیک، آموزش و رپرتوار گیتار، پایه‌های ساز مدرن امروزی را شکل دادند.

فرناندو سور؛ یکی از پایه گذاران گیتار کلاسیک مدرن

در میان چهره‌های تأثیرگذار دوران گذار از قرن هجدهم به قرن نوزدهم، نام فرناندو سور (Fernando Sor) جایگاهی ویژه دارد. او نه‌تنها یکی از بزرگ‌ترین نوازندگان و آهنگسازان گیتار در زمان خود بود، بلکه نقش مهمی در تغییر جایگاه این ساز از یک ساز همراهی‌کننده به یک ساز مستقل برای اجرای کنسرت داشت. آثار آموزشی، قطعات موسیقایی و دیدگاه‌های او درباره تکنیک نوازندگی، تا امروز بخش مهمی از میراث گیتار کلاسیک را تشکیل می‌دهند.

سور در خانواده‌ای کاتالانی در بارسلونا متولد شد و از کودکی آموزش موسیقی را آغاز کرد. علاوه بر گیتار، با آواز، ویولن، تئوری موسیقی و آهنگسازی نیز آشنا شد.

پس از تحولات سیاسی اسپانیا در دوران جنگ‌های ناپلئونی، سور به فرانسه مهاجرت کرد و سپس مدتی در انگلستان و روسیه فعالیت داشت. اجراها و آثار او باعث شدند گیتار در محافل موسیقی اروپا جایگاه بالاتری پیدا کند.

از مهم‌ترین آثار او می‌توان به Variations on a Theme of Mozart, Op.9 اشاره کرد که امروزه یکی از قطعات شناخته‌شده رپرتوار گیتار کلاسیک است

بازگشت به پاریس و تثبیت جایگاه گیتار

پس از چند سال فعالیت در انگلستان و سفر به روسیه، سور سرانجام به پاریس بازگشت؛ شهری که در آن زمان یکی از مهم‌ترین مراکز موسیقی اروپا بود. در این دوره، او همراه با دیگر نوازندگان برجسته‌ای مانند دیونیسیو آگوادو (Dionisio Aguado) در گسترش محبوبیت گیتار نقش داشت.

دوستی و همکاری سور و آگوادو نمونه‌ای از فضای پررونق گیتار در اوایل قرن نوزدهم بود. هر دو هنرمند، با وجود تفاوت‌هایی در شیوه نوازندگی و دیدگاه‌های تکنیکی، احترام زیادی برای یکدیگر قائل بودند. سور حتی اثر Les Deux Amis, Op.41 را به آگوادو تقدیم کرد؛ قطعه‌ای که دو بخش گیتار آن با نام‌های خود این دو نوازنده منتشر شد.

میراث آموزشی و هنری فرناندو سور

مهم‌ترین سهم سور در تاریخ گیتار، تنها به اجراهای او محدود نمی‌شود. او با انتشار کتاب Méthode complète  pour la guitare در سال ۱۸۳۰، یکی از مهم‌ترین منابع آموزشی تاریخ گیتار را به وجود آورد.

در این کتاب، سور تلاش کرد نگاه تازه‌ای به نوازندگی گیتار ارائه دهد. او مخالف این دیدگاه بود که گیتار صرفاً سازی برای همراهی آواز یا اجرای آکوردهای ساده است و معتقد بود این ساز توانایی بیان موسیقایی مستقل و پیچیده را دارد.

سور بر کیفیت صدا، کنترل تکنیک دست راست، هماهنگی میان ملودی و همراهی و استفاده صحیح از امکانات ساز تأکید داشت. دیدگاه او درباره گیتار به عنوان «ارکستر کوچک» نشان‌دهنده نگاه عمیق او به ظرفیت‌های بیانی این ساز بود.

تأثیر ماندگار سور بر تاریخ گیتار

فرناندو سور در سال ۱۸۳۹ در پاریس درگذشت، اما تأثیر او بر تاریخ گیتار باقی ماند. او در دوره‌ای زندگی کرد که گیتار در حال عبور از یک ساز مردمی و همراهی‌کننده به یک ساز هنری و کنسرتی بود و با آثار و تلاش‌های خود، نقش مهمی در این تحول ایفا کرد.

امروزه سور نه‌تنها به عنوان یکی از بزرگ‌ترین آهنگسازان گیتار قرن نوزدهم شناخته می‌شود، بلکه به عنوان یکی از پایه‌گذاران مکتب گیتار کلاسیک مدرن نیز مورد احترام است. آثار آموزشی، سونات‌ها، واریاسیون‌ها و اتودهای او همچنان در برنامه آموزشی نوازندگان سراسر جهان جایگاه ویژه‌ای دارند و نشان می‌دهند که میراث او همچنان زنده است.

دیونیسیو آگوادو؛ بنیان‌گذار آموزش علمی گیتار

در کنار فرناندو سور، دیونیسیو آگوادو (Dionisio Aguado) یکی از مهم‌ترین چهره‌های گیتار در اوایل قرن نوزدهم بود. او نه‌تنها به عنوان یک نوازنده و آهنگساز برجسته شناخته می‌شود، بلکه نقش مهمی در توسعه روش‌های آموزشی گیتار و شکل‌گیری نگاه علمی‌تر به تکنیک نوازندگی این ساز داشت.

آگوادو در سال ۱۷۸۴ در مادرید متولد شد و آموزش موسیقی خود را نزد پادره بازیلیو (Padre Basilio)، یکی از استادان تأثیرگذار گیتار در اسپانیا، آغاز کرد. او همچنین تحت تأثیر فدریکو مورتی (Federico Moretti) قرار گرفت؛ هنرمندی که نقش مهمی در گذار گیتار از سیستم تبلچر به نت‌نویسی استاندارد داشت.

یکی از ویژگی‌های مهم آگوادو توجه او به نظم و دقت در آموزش موسیقی بود. او تلاش کرد تکنیک گیتار را به شکلی مرحله‌به‌مرحله و اصولی آموزش دهد و از این طریق، فاصله میان تجربه شخصی نوازندگان و یک روش آموزشی منسجم را کاهش دهد.

روش آموزشی آگوادو؛ پایه‌ای برای آموزش مدرن گیتار

نخستین کتاب مهم آموزشی آگوادو با نام Escuela de guitarra در اسپانیا منتشر شد و بعدها با عنوان Méthode complète pour la guitare به زبان فرانسوی نیز انتشار یافت. این اثر یکی از مهم‌ترین متدهای آموزشی تاریخ گیتار به شمار می‌رود.

کتاب دوم او با نام Nuevo método para guitarra که در سال ۱۸۴۳ منتشر شد، نسخه تکامل‌یافته روش قبلی او بود.

او همچنین در زمینه تکنیک نوازندگی دیدگاه‌های نوآورانه‌ای داشت و به استفاده از ناخن‌ها برای تولید صدای شفاف‌تر اهمیت می‌داد. 

یکی از نوآوری‌های او طراحی وسیله‌ای به نام Tripodison یا پایه نگهدارنده گیتار بود. هدف این وسیله این بود که تماس مستقیم بدن نوازنده با پشت و کناره‌های ساز کاهش پیدا کند تا گیتار آزادی ارتعاش بیشتری داشته باشد و کیفیت و حجم صدا بهتر شود.

آگوادو برای افزایش آزادی ارتعاش ساز، بهبود وضعیت نوازنده و تقویت پخش صدا این وسیله را طراحی کرد.

نمونه بازسازی‌شده همراه با یک گیتار رمانتیک قرن نوزدهم متعلق به دانیل گیل دِ آواله Daniel Gil de Avalle است که بازسازی Tripodium آگوادو را بر اساس مطالعات سازهای رمانتیک قرن نوزدهم انجام داده است. 

اگرچه این وسیله به دلیل کاربرد دشوار و غیرعملی بودن، به شکل گسترده مورد استفاده قرار نگرفت، اما نشان‌دهنده نگاه دقیق آگوادو به مسائل مربوط به صدا، ساختار ساز و اجرای حرفه‌ای بود.

رابطه آگوادو و فرناندو سور

آگوادو و فرناندو سور از برجسته‌ترین نوازندگان گیتار در پاریس اوایل قرن نوزدهم بودند و رابطه‌ای دوستانه و هنری با یکدیگر داشتند. هر دو در تلاش بودند جایگاه گیتار را از یک ساز صرفاً همراهی‌کننده به یک ساز مستقل و ارزشمند در موسیقی کلاسیک ارتقا دهند.

با وجود این همکاری، آن‌ها در برخی مسائل تکنیکی با یکدیگر تفاوت داشتند. یکی از مهم‌ترین اختلاف‌ها مربوط به شیوه تولید صدا بود؛ سور بیشتر به استفاده از گوشت انگشتان برای ایجاد رنگ صوتی طبیعی‌تر تمایل داشت، در حالی که آگوادو از استفاده از ناخن‌ها حمایت می‌کرد.

میراث آگوادو در آموزش گیتار

اهمیت دیونیسیو آگوادو در تاریخ گیتار تنها به آثار آهنگسازی او محدود نمی‌شود. بزرگ‌ترین میراث او، ایجاد یک چارچوب آموزشی منظم و علمی برای یادگیری این ساز است.

او نشان داد که گیتار می‌تواند مانند دیگر سازهای کلاسیک، دارای اصول آموزشی دقیق، تکنیک‌های مشخص و مسیر پیشرفت حرفه‌ای باشد. بسیاری از مفاهیمی که امروزه در آموزش گیتار کلاسیک مورد استفاده قرار می‌گیرند، ریشه در تلاش‌های او و دیگر استادان قرن نوزدهم دارد.

با تثبیت دستاوردهای سور و آگوادو، گیتار وارد دوره‌ای تازه شد؛ دوره‌ای که در آن نوازندگان بزرگی در مراکز موسیقی اروپا ظهور کردند و این ساز به یکی از مهم‌ترین سازهای مجلسی و کنسرتی قرن نوزدهم تبدیل شد. در ادامه، به بررسی این عصر طلایی و چهره‌های برجسته آن خواهیم پرداخت.

ترجمه و گرد آوری: سحر براتی

منبع: The History of the Guitar:Its Origins and Evolution by Júlio Ribeiro Alves