از مکتب تارگا تا سگوویا؛ چگونه گیتار کلاسیک جهانی شد؟

بررسی نقش میگل لوبت، امیلیو پوخول و آندرس سگوویا در گسترش مکتب تارگا، توسعه رپرتوار و تبدیل گیتار کلاسیک به سازی جهانی.

از مکتب تارگا تا آندرس سگوویا؛ جهانی شدن گیتار کلاسیک

نسل جدید گیتاریست‌ها؛ گسترش میراث تارگا

در آغاز قرن بیستم، گیتار وارد مرحله‌ای تازه از تاریخ خود شد. پس از اصلاحات ساختاری آنتونیو دِ تورس و تحول تکنیک نوازندگی توسط فرانسیسکو تارگا، این ساز دیگر صرفاً یک ساز سنتی اسپانیایی نبود؛ بلکه به تدریج جایگاهی جدی‌تر در موسیقی هنری پیدا می‌کرد.

با این حال، برای تثبیت موقعیت گیتار در صحنه بین‌المللی، تنها تغییر ساختار ساز و تکنیک نوازندگی کافی نبود. گیتار نیازمند نوازندگانی بود که بتوانند قابلیت‌های جدید آن را به مخاطبان گسترده‌تر معرفی کنند، رپرتوار آن را گسترش دهند و جایگاهش را در کنار سازهایی مانند پیانو و ویولن تثبیت کنند.

سه شخصیت مهم در این مسیر نقش تعیین‌کننده‌ای داشتند:

میگل لوبت (Miguel Llobet)

امیلیو پوخول (Emilio Pujol)

آندرس سگوویا (Andrés Segovia)

هر سه از میراث تارگا تأثیر گرفتند، اما هرکدام مسیر متفاوتی برای توسعه گیتار انتخاب کردند.

میگل لوبت؛ گیتاریست امپرسیونیسم

لوبت و سگوویا

میگل لوبت (۱۸۷۸–۱۹۳۸) برجسته‌ترین شاگرد فرانسیسکو تارگا و یکی از نخستین نوازندگان گیتاری بود که توانست گیتار را در محافل هنری اروپا مطرح کند.

او در بارسلونا متولد شد و از کودکی استعداد هنری قابل توجهی نشان داد. خانواده‌اش که علاقه‌مند به هنر بودند، از مسیر موسیقایی او حمایت کردند.

لوبت در جوانی به شاگردی تارگا درآمد و سال‌ها تحت آموزش او قرار گرفت. آموزش‌های تارگا تأثیر عمیقی بر نگاه موسیقایی او گذاشت، اما لوبت بعدها سبک شخصی خود را توسعه داد.

صدای جدید گیتار در دستان لوبت

یکی از تفاوت‌های مهم میان لوبت و استادش تارگا، نگاه آن‌ها به تولید صدا بود.

تارگا بیشتر به دنبال صدایی نرم و کنترل‌شده بود، در حالی که لوبت با استفاده گسترده‌تر از ناخن‌ها، به شفافیت و تنوع رنگ صوتی بیشتری توجه داشت.

این تفاوت باعث شد شیوه نوازندگی لوبت رنگ صوتی متفاوتی پیدا کند.

او به‌خصوص در استفاده از: تغییرات رنگ صوتی، دینامیک‌های ظریف، بیان شاعرانه ملودی، آزادی در جمله‌بندی شهرت پیدا کرد.

به همین دلیل، گاهی از او با عنوان «گیتاریست امپرسیونیسم» یاد می‌شود.

لوبت و ارتباط با محافل موسیقی اروپا

یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های فعالیت لوبت، ارتباط نزدیک او با فضای هنری پاریس بود.

او پس از موفقیت در اسپانیا، به یکی از چهره‌های شناخته‌شده محافل موسیقی پاریس تبدیل شد؛ شهری که در آن زمان مرکز مهم تحولات هنری اروپا محسوب می‌شد.

لوبت با برخی از چهره‌های برجسته موسیقی آن دوره ارتباط داشت.

این ارتباط باعث شد گیتار از محدوده سنت اسپانیایی فراتر رود و وارد فضای موسیقی هنری اروپا شود.

نقش لوبت در رپرتوار گیتار

لوبت علاوه بر نوازندگی، در گسترش ادبیات گیتار نیز نقش مهمی داشت.

او بسیاری از قطعات قدیمی را بازتنظیم کرد و همچنین آثاری برای گیتار نوشت.

مشهورترین اثر او:

Variations on a Theme of Sor

است که امروزه یکی از آثار مهم رپرتوار گیتار محسوب می‌شود.

همچنین تنظیم‌های او از موسیقی کاتالان، به‌ویژه قطعه مشهور:

El Noi de la Mare

در میان نوازندگان گیتار جایگاه ویژه‌ای دارد.

⸻

امیلیو پوخول؛ پژوهشگر و حافظ میراث گیتار

امیلیو پوخول (۱۸۸۶–۱۹۸۰) دیگر شاگرد مهم تارگا بود، اما مسیر هنری او تفاوت زیادی با لوبت داشت.

اگر لوبت بیشتر نماینده جنبه اجرایی و هنری گیتار بود، پوخول بیشتر به پژوهش، آموزش و حفظ تاریخ این ساز پرداخت.

پوخول و بازشناسی سازهای تاریخی

یکی از مهم‌ترین خدمات پوخول به دنیای گیتار، تحقیقات گسترده او درباره سازهای قدیمی مانند: ویهوئلا (Vihuela)، لوت و گیتار باروک بود.

آشنایی او با سازهای تاریخی در دهه ۱۹۲۰، علاقه‌اش را به پژوهش درباره ویهوئلا و موسیقی قدیمی اسپانیا افزایش داد.

نتیجه تحقیقات او باعث شد بسیاری از آثار فراموش‌شده آهنگسازانی مانند:

لوئیس دِ میلان

آلونسو مودارا

گاسپار سانز

دوباره در دسترس نوازندگان قرار بگیرند.

مکتب آموزشی پوخول

بزرگ‌ترین میراث آموزشی پوخول مجموعه:

Escuela Razonada de la Guitarra

است.

این مجموعه یکی از مهم‌ترین منابع آموزشی تاریخ گیتار کلاسیک محسوب می‌شود.

پوخول در این کتاب‌ها تلاش کرد اصول تکنیکی تارگا را منظم و علمی ارائه کند؛ از جمله: وضعیت صحیح بدن، شیوه قرار گرفتن دست‌ها، انگشت‌گذاری، تولید صدا و بیان موسیقایی.

بسیاری از هنرستان‌ها و کنسرواتوارهای جهان هنوز از نوشته‌های او استفاده می‌کنند.

آندرس سگوویا؛ معمار جایگاه جهانی گیتار

اگر تورس را پدر گیتار مدرن و تارگا را بنیان‌گذار تکنیک مدرن بدانیم، آندرس سگوویا (۱۸۹۳–۱۹۸۷) کسی بود که گیتار را به یک ساز جهانی تبدیل کرد.

تأثیر او بر تاریخ گیتار به اندازه‌ای گسترده است که نامش با این ساز پیوند خورده است؛ همان‌طور که نام پاگانینی با ویولن و لیست با پیانو شناخته می‌شود.

⸻

سال‌های آغازین سگوویا

سگوویا در شهر لینارس اسپانیا متولد شد.

دوران کودکی او چندان ساده نبود و در سنین پایین از خانواده جدا شد و نزد خویشاوندانش در گرانادا زندگی کرد.

محیط فرهنگی گرانادا تأثیر زیادی بر شکل‌گیری شخصیت هنری او داشت. این شهر با معماری اسلامی، موسیقی فلامنکو و فرهنگ کولی‌ها، فضای هنری خاصی ایجاد کرده بود.

سگوویا بعدها اشاره می‌کرد که این محیط نقش مهمی در شکل‌گیری نگاه موسیقایی او داشته است.

⸻

اهداف هنری سگوویا برای ارتقای جایگاه گیتار

سگوویا مسیر هنری خود را بر پایه چند هدف مشخص بنا کرد:

جداسازی گیتار از تصویر یک ساز عامه‌پسند

در آن زمان هنوز بسیاری گیتار را سازی مرتبط با موسیقی محلی و سرگرمی می‌دانستند.

سگوویا تلاش کرد نشان دهد گیتار توانایی بیان موسیقی جدی و هنری را دارد.

ایجاد رپرتوار جدید

یکی از بزرگ‌ترین مشکلات گیتار در آغاز قرن بیستم، کمبود آثار بزرگ و اصلی بود.

سگوویا با آهنگسازان بسیاری ارتباط برقرار کرد تا برای این ساز آثار جدید بنویسند.

ورود گیتار به سالن‌های بزرگ کنسرت

او تلاش کرد گیتار را از فضاهای کوچک خارج کند و به صحنه‌های مهم موسیقی جهان برساند.

معرفی گیتار در مراکز آموزشی

یکی از اهداف اصلی او وارد کردن گیتار به برنامه آموزشی کنسرواتوارهای معتبر بود.

ایجاد جامعه‌ای جهانی برای گیتاریست‌ها

او می‌خواست گیتار تنها یک سنت محلی اسپانیا نباشد، بلکه به یک زبان موسیقایی جهانی تبدیل شود.

همکاری سگوویا با آهنگسازان قرن بیستم

یکی از مهم‌ترین اقدامات سگوویا ارتباط مستقیم با آهنگسازان بود.

او از آهنگسازان کشورهای مختلف درخواست کرد برای گیتار اثر بنویسند.

نتیجه این همکاری، تولد بخش بزرگی از رپرتوار قرن بیستم بود.

از جمله آهنگسازانی که برای او نوشتند:

ماریو کاستلنووو-تدسکو

مانوئل پونس

فدریکو توروّبا

الکساندر تانسمان

خواکین تورینا

هیتور ویلا-لوبوس

ضبط و رسانه؛ گسترش صدای گیتار

یکی دیگر از عوامل موفقیت سگوویا، استفاده از فناوری ضبط بود.

در دوره‌ای که صفحه‌های گرامافون و بعدها رادیو در حال گسترش بودند، اجراهای او به مخاطبانی رسید که پیش از آن امکان شنیدن گیتار کلاسیک را نداشتند.

او با ده‌ها ضبط و اجرای بین‌المللی، تصویر جدیدی از گیتاریست کلاسیک ساخت.

جایگاه تاریخی سگوویا

البته تاریخ گیتار تنها به سگوویا محدود نمی‌شود. نوازندگانی مانند لوبت، پوخول و بسیاری دیگر نیز سهم بزرگی در توسعه این ساز داشتند.

اما ویژگی منحصربه‌فرد سگوویا توانایی او در ترکیب چند عامل بود:

مهارت اجرایی فوق‌العاده

شخصیت کاریزماتیک

ارتباط با آهنگسازان

استفاده از رسانه‌های جدید

تلاش برای جایگاه آکادمیک گیتار

به همین دلیل، او یکی از اصلی‌ترین معماران جایگاه جهانی گیتار در قرن بیستم محسوب می‌شود.

با تلاش لوبت، پوخول و سگوویا، گیتار توانست از یک سنت محدود اسپانیایی عبور کند و به سازی با جایگاه جهانی تبدیل شود. اما برای تثبیت کامل این جایگاه، تنها نوازندگان کافی نبودند؛ گیتار به آثاری تازه نیاز داشت که امکانات صوتی و هنری این ساز جدید را نشان دهند.

در بخش بعدی، مسیر تحول گیتار در قرن بیستم با بررسی آهنگسازانی ادامه خواهد یافت که با خلق رپرتوار مدرن، زبان موسیقایی تازه‌ای برای این ساز به وجود آوردند؛ از ویلا-لوبوس و تدسکو تا دیگر چهره‌هایی که گیتار کلاسیک را وارد مرحله‌ای جدید کردند.

ترجمه و گرد آوری: سحر براتی

منبع: The History of the Guitar:Its Origins and Evolution by Júlio Ribeiro Alves