آهنگسازان قرن بیستم و تولد رپرتوار مدرن گیتار کلاسیک

بررسی نقش توروبا، پونس، کاستل‌نووو تدسکو و تورینا در شکل‌گیری رپرتوار مدرن گیتار کلاسیک و همکاری آن‌ها با آندرس سگوویا

ورود گیتار به عصر مدرن؛ آهنگسازانی که رپرتوار گیتار کلاسیک را تغییر دادند

در آغاز قرن بیستم، یکی از مهم‌ترین چالش‌های گیتار کلاسیک، کمبود رپرتوار گسترده و آثار بزرگ اختصاصی برای این ساز بود. با وجود تلاش‌های آنتونیو دِ تورس در ساخت ساز مدرن و اصلاحات تکنیکی فرانسیسکو تارگا، گیتار هنوز از نظر جایگاه هنری با سازهایی مانند پیانو و ویولن فاصله داشت.

آندرس سگوویا در این دوره متوجه شد که برای تغییر جایگاه گیتار، تنها نمایش توانایی‌های تکنیکی کافی نیست. این ساز نیازمند ادبیاتی تازه بود؛ آثاری که بتوانند ظرفیت‌های رنگی، هارمونیک و بیانی گیتار را نشان دهند و آن را به عنوان یک ساز کنسرتی جدی معرفی کنند.

به همین دلیل، یکی از مهم‌ترین اهداف سگوویا ایجاد ارتباط با آهنگسازان برجسته قرن بیستم بود. همکاری او با آهنگسازان کشورهای مختلف، یکی از عوامل اصلی تولد رپرتوار مدرن گیتار کلاسیک شد.

در نتیجه این جریان، آثاری خلق شدند که امروزه بخش جدایی‌ناپذیر برنامه نوازندگان حرفه‌ای گیتار در سراسر جهان هستند.

⸻

آهنگسازان قرن بیستم و تولد رپرتوار مدرن گیتار کلاسیک

فدریکو مورنو توروبا؛ پیوند گیتار با سنت موسیقی اسپانیا

Federico Moreno Torroba (۱۸۹۱–۱۹۸۲) 

یکی از نخستین آهنگسازانی بود که تحت تأثیر ارتباط با سگوویا، بخش مهمی از فعالیت خود را به گیتار اختصاص داد.

توروبا در خانواده‌ای موسیقایی در مادرید متولد شد. پدرش، خوزه مورنو بالستروس، آهنگساز و نوازنده ارگ بود و نخستین آموزش‌های موسیقی را به او داد. او بعدها در کنسرواتوار مادرید تحصیل کرد و با فضای موسیقی اسپانیا در ابتدای قرن بیستم آشنا شد.

بخش مهمی از شهرت توروبا مربوط به فعالیت او در زمینه زارزوئلا (Zarzuela) بود؛ گونه‌ای از تئاتر موسیقایی اسپانیا که ترکیبی از آواز، گفت‌وگو و عناصر موسیقی عامه‌پسند بود.

⸻

همکاری توروبا و سگوویا

دوستی توروبا با سگوویا در دهه ۱۹۲۰ آغاز شد و این رابطه مسیر تازه‌ای برای آهنگسازی او ایجاد کرد.

یکی از نخستین آثار مهم او برای گیتار:

Danza

از مجموعه Suite Castellana

بود که برای سگوویا نوشته شد.

اما مشهورترین اثر او برای گیتار:

Sonatina (1924)

است که امروزه یکی از آثار شناخته‌شده رپرتوار گیتار کلاسیک محسوب می‌شود.

توروبا در آثار گیتاری خود تلاش کرد ویژگی‌های موسیقی اسپانیایی را حفظ کند:

ریتم‌های رقص‌های اسپانیایی

ملودی‌های آوازگونه

رنگ‌های موسیقی محلی

فضای اندلس و کاستیا

اما این عناصر را در قالبی مناسب برای سالن کنسرت ارائه داد.

او در طول زندگی خود حدود ده ها اثر برای گیتار نوشت؛ از جمله:

Piezas características

Sonata Fantasía

Aires de La Mancha

Castillos de España

توروبا یکی از آهنگسازانی بود که نشان داد گیتار می‌تواند علاوه بر بیان موسیقی سنتی اسپانیا، در قالب‌های جدی و پیچیده هنری نیز ظاهر شود.

⸻

مانوئل ماریا پونس؛ خلق زبان مکزیکی برای گیتار

Manuel María Ponce (۱۸۸۲–۱۹۴۸) 

یکی از مهم‌ترین آهنگسازان آمریکای لاتین در تاریخ گیتار کلاسیک است.

او در مکزیک متولد شد و از کودکی استعداد موسیقی خود را نشان داد. در سال‌های جوانی برای ادامه تحصیل به اروپا رفت و در ایتالیا و آلمان آموزش دید.

پونس علاوه بر آهنگسازی، پژوهشگر موسیقی مکزیک نیز بود و بخش مهمی از فعالیت هنری خود را به استفاده از عناصر موسیقی ملی کشورش اختصاص داد.

⸻

آشنایی پونس با سگوویا

نقطه عطف زندگی هنری پونس، ملاقات او با سگوویا بود.

سگوویا در یکی از سفرهای خود به مکزیک، اجرایی داشت که تأثیر عمیقی بر پونس گذاشت. پس از شنیدن اجرای او، پونس تصمیم گرفت برای گیتار آهنگسازی کند.

یکی ار نخستین اثر مهم او برای این ساز:

Sonata Mexicana (1925)

بود.

این اثر آغاز همکاری طولانی میان این دو هنرمند شد.

ماریو کاستل‌نووو تدسکو؛ گسترش زبان جهانی گیتار

Mario Castelnuovo-Tedesco (۱۸۹۵–۱۹۶۸) 

یکی از پرکارترین آهنگسازان قرن بیستم در زمینه موسیقی گیتار بود.

برخلاف بسیاری از آهنگسازان این دوره که تنها چند اثر برای گیتار نوشتند، تدسکو نزدیک به صد اثر مرتبط با این ساز خلق کرد.

آثار او شامل:

قطعات سولو

موسیقی مجلسی

آثار دو گیتار

کنسرتوهای گیتار و ارکستر

می‌شود.

⸻

آغاز همکاری با سگوویا

ملاقات تدسکو و سگوویا در جشنواره موسیقی ونیز در سال ۱۹۳۲ اتفاق افتاد.

در ابتدا تدسکو آشنایی عمیقی با امکانات گیتار نداشت. سگوویا برای آشنایی او با ساز، نمونه‌هایی از آثار سور و پونس را در اختیارش گذاشت.

نتیجه این مطالعه:

Variazioni attraverso i secoli

بود.

پس از آن، همکاری میان آن‌ها ادامه یافت.

⸻

آثار مهم تدسکو برای گیتار

Sonata Omaggio a Boccherini Op.77

یکی از مهم‌ترین سونات‌های گیتار قرن بیستم.

Capriccio Diabolico Op.85b

ادای احترام به پاگانینی و یکی از مشهورترین قطعات تکنیکی گیتار.

Concerto No.1 in D Major Op.99

یکی از نخستین کنسرتوهای مهم گیتار و ارکستر در قرن بیستم.

او همچنین آثار مهم دیگری مانند:

24 Caprichos de Goya

Tarantella

Platero y Yo

را برای گیتار نوشت.

زبان موسیقایی تدسکو ترکیبی از سنت رمانتیک، هارمونی مدرن و قابلیت‌های ویژه گیتار بود.

⸻

خواکین تورینا؛ رنگ اسپانیایی در قالب مدرن

Joaquín Turina (۱۸۸۲–۱۹۴۹)

یکی دیگر از آهنگسازان اسپانیایی بود که برای گیتار آثار ارزشمندی خلق کرد.

او در ابتدا تحت تأثیر سنت موسیقی اروپایی قرار داشت، اما به توصیه آهنگسازانی مانند آلبنیز و دِ فایا، مسیر خود را به سمت استفاده از عناصر موسیقی اسپانیایی تغییر داد.

آثار مهم او برای گیتار:

Sevillana Op.29

Fandanguillo Op.36

Ráfaga Op.53

Sonata Op.61

Homenaje a Tárrega Op.69

هستند.

اگرچه تعداد آثار گیتاری تورینا زیاد نیست، اما همین مجموعه کوچک بخش مهمی از رپرتوار اسپانیایی گیتار در قرن بیستم را تشکیل می‌دهد.

ظهور این آهنگسازان نشان داد که گیتار دیگر تنها به عنوان یک ساز سنتی اسپانیایی شناخته نمی‌شود؛ بلکه می‌تواند زبانی جهانی برای بیان ایده‌های موسیقایی جدید باشد. همکاری میان سگوویا و آهنگسازانی از کشورهای مختلف، مسیر تازه‌ای را برای این ساز ایجاد کرد؛ مسیری که از مرزهای اسپانیا عبور کرد و به یک سنت بین‌المللی تبدیل شد.

در بخش بعدی، این مسیر با بررسی الکساندر تانسمان، هکتور ویلا-لوبوس و دیگر چهره‌هایی ادامه خواهد یافت که با ترکیب فرهنگ‌های مختلف و امکانات تازه گیتار، رپرتوار جهانی این ساز را بیش از پیش گسترش دادند.

ترجمه و گرد آوری: سحر براتی

منبع: The History of the Guitar:Its Origins and Evolution by Júlio Ribeiro Alves