ضرب و میزان

ضرب (Pulse)

موسیقی در زمان شکل می گیرد و به جریان می افتد. بنیادی ترین واحد زمانی در موسیقی، ضرب (Pulse) است؛ همان تپش منظم و ثابتی که ساختار زمانی اثر را تعیین می کند و سرعت (tempo) (تندی یا کندی)  قطعه را مشخص می کند. زمانی که همراه با آهنگ محبوبتان، پای خود را بر زمین می کوبید و یا با آن دست می زنید، در حقیقت درحال دنبال کردن و نشان دادن همین ضرب هستید.

متر و میزان (Meter and Measure)

ضرب‌ها معمولاً در گروه‌های تکرارشونده‌ای از ۲، ۳ یا ۴ ضرب در کنارهم قرار می گیرند. به این گروه‌بندی ضرب‌ها، میزان (meter) گفته می شود. هر مجموعه از ضرب‌ها یک میزان (measure) یا تاکت (bar) نام دارد. خطوط عمودی روی خطوط حامل موسیقی که به آن خط میزان (bar line) می‌گویند، میزان‌ها را از هم جدا می‌کنند.

میزان نما یا کسرمیزان (Time signature)

وقتی ضرب ها در قالب میزان ها دسته بندی می شوند، ضرب اصلی (pulse) در متر (meter)*۱ قرار دارد. متر بوسیلهء میزان نما یا کسر میزان (time signature)*۲ مشخص می شود. میزان نما شامل دو عدد است که یکی در بالا و دیگری در پایین قرار دارد و در ابتدای خط نت ها نوشته می شود. عدد بالایی بیانگر تعداد ضرب ها در میزان و عدد پایینی نشان دهندهء ارزش زمانی هر ضرب است. (در مورد ارزش زمانی، می توانید مقاله ارزش زمانی را مطالعه نمایید.)

میزان 4/4 : این میزان بسیار رایج است که با نام میزان معمول (Common time) شناخته می شود. این میزان با علامت c نمایش داده می شود.*۳ در واقع c  و 4/4 مفهوم یکسانی دارند و هردو نشان می دهند که در هر میزان چهار ضرب وجود دارد.

– پی نوشت ۱: متر الگوی ضرب ها و تاکیدهاست که میزان نما آن ها را مشخص می کند اما میزان یک واحد فیزیکی روی خطوط حامل است که با خط جدا می شود و ضرب را به گروه های چندتایی تقسیم می کند.

– پی نوشت ۲: به دلیل نوشتن اعداد به شکل بالا و پایین و شباهت آن به کسر و همچنین کاربرد آموزشی، ترجمه کنندگان اولیه (بخصوص در دهه ۱۳۴۰ – ۱۳۵۰ که کتب تئوری موسیقی غربی به فارسی ترجمه شدند) به آن کسر میزان گفتند اما کسر میزان واژه ای صرفا توصیفی است و در تئوری رسمی و فارسی فنی، ترجمهء صحیح تر، میزان نما می باشد.

– پی نوشت ۳: میزان 2/2 را گاه با شکل ¢ نشان می دهند که نام آن (Alla Breve) است.

ضرب قوی (Downbeat)

اولین ضرب هر میزان را ضرب قوی (Downbeat) می نامند که تاکید بیشتری نسبت به سایر ضرب ها دارد. هنگامی که روی موسیقی کلمات قرار می گیرند (آواز می خوانید) معمولا هجاهای تاکیدی یا پرتکیه در متن شعر برروی این ضرب های قوی قرار می گیرند.

عکس ۱

۱: کتاب وزن خوانی واژگانی از ارشد تهماسبی

حامل موسیقی (Musical Staff)

دیکتهء موسیقی بر روی حامل نوشته می شود. حامل پنج خط موازی دارد که چهار فاصله بین آنها قرار دارد. این خطوط و فاصلهء بین خطوط، هرکدام نشان دهنده اعداد از یک تا پنج (برای خطوط) و یک تا چهار (برای فاصله بین خطوط) هستند که از پایین به بالا شمرده می شوند. سرکلید اولین نشانه ای است که بر روی حامل نوشته می شود.

نگارش نت نویسی موسیقی برروی خطوط حامل نوشته می شوند.*۱

– پی نوشت ۱: گاهی تنها شکل نت ها را برای وزن خوانی روی یک خط یا بدون خط می نویسند و ارزش زمانی آنان را با کلماتی مانند ما، با، لا، … و بدون در نظر گرفتن ارتفاع صدای مشخص می خوانند مانند وزن خوانی از علی اکبر شکارچی، وزن خوانی واژگانی از ارشد تهماسبی.

کلید پرکاشن که در تصویر پایین نوشته شده (percussion clef) نوعی کلید یا نشانه برای ساز های ضربی است ارتفاع صوت مشخص ندارند.